Türkiye’nin 2024–2026 Mal Ticareti

Türkiye’nin 2024’ten 2026 ortasına uzanan dış ticaret tablosu, dalgalı küresel koşullarda faaliyetini sürdüren ihracat odaklı bir imalat ekonomisini; aynı zamanda genişleyen dış açığı gösteriyor. İhracat iki tamamlanmış takvim yılında da büyüdü. İthalat 2024’te düştü, 2025’te ihracattan hızlı arttı, 2026’nın ilk beş ayında ise sınırlı yükseldi. Sanayi derinliği dış satışları desteklerken enerji, ara malları, altın ve iç talep ithalat faturasını biçimlendirmeyi sürdürdü.

TÜİK’in genel ticaret sistemine göre geçici 2024 ihracatı %2,4 artarak 261,855 milyar dolar, ithalatı %5,0 düşerek 344,020 milyar dolar oldu. Toplam ticaret 605,875 milyar dolara ulaştı; açık %22,7 azalarak 82,165 milyar dolara indi. İhracatın ithalatı karşılama oranı %70,6’dan %76,1’e çıktı. İmalat ürünleri ihracatın %94,1’ini, ara malları ithalatın %69,3’ünü oluşturdu. Türkiye ağırlıkla mamul ürün ihraç ediyor, ancak üretim ve tüketim önemli ölçüde ithal girdiye dayanıyor.

2025’te ihracat %4,4 artarak 273,361 milyar dolara, ithalat %6,2 artarak 365,370 milyar dolara yükseldi. Toplam ticaret 638,731 milyar dolar, açık %11,9 artışla 92,009 milyar dolar oldu; karşılama oranı %74,8’e geriledi. Almanya 22,167 milyar dolarla en büyük ihracat pazarı, Çin 49,576 milyar dolarla en büyük ithalat kaynağıydı. Bu coğrafya Türkiye’yi Avrupa’daki nihai talebe ve Asya tedarik zincirlerine aynı anda bağlıyor.

2026’nın ilk aylarında hareket sınırlıydı. Ocak–Mayıs geçici ihracatı yıllık %0,2 artışla 111,118 milyar dolar, ithalatı %1,1 artışla 153,834 milyar dolar oldu. Toplam ticaret 264,952 milyar dolara ulaştı; açık %3,6 büyüyerek 42,716 milyar dolara çıktı ve karşılama oranı %72,2’ye indi. Mayısta arındırılmamış yıllık seri sert düşerken takvim etkisinden arındırılmış seri yükseldi. Tatiller ve iş günü sayısı tek ayı bozabildiğinden beş aylık toplam daha açıklayıcıdır.

Sanayi bileşimi hem dayanıklılık hem yoğunlaşma yaratıyor. Otomotiv, kimya, çelik, makine, tekstil, hazır giyim ve gıda işleme sektörleri Türk tedarikçilerini farklı değer zincirlerine bağlıyor. Ticaret Bakanlığı ilk çeyrek ihracatını 63,3 milyar dolar açıkladı. Türkiye İhracatçılar Meclisi verilerine göre martta otomotiv 3,3 milyar, kimya 3,0 milyar, çelik 1,6 milyar dolarlık ihracat yaptı; Bakanlık aynı çeyrekte AB’ye ihracatın 28,3 milyar dolara ulaştığını bildirdi. Yıllık karşılaştırmanın omurgası yine TÜİK genel ticaret serisidir.

İş dünyası beklentileri temkinliydi. Bakanlığın ikinci çeyrek anketinde ihracat beklenti endeksi nötr eşik olan 100’ün hemen altında 99,1, ithalat beklenti endeksi ise 104,9 oldu. Bu gösterge gerçekleşmiş ticaret verisi değildir; dış ticaret yapan şirketlerin beklentilerini yansıtır. Bununla birlikte, ithalat baskısının ihracat ivmesinden daha güçlü kalabileceği bir ortamla uyumludur.

AB ile bütünleşme Türkiye dış ticaretindeki temel siyasi-ekonomik gerçektir. Gümrük Birliği, kapsama giren sanayi mallarında vergileri ve miktar kısıtlamalarını kaldırır, Avrupa ticaret ve teknik kurallarıyla geniş uyum gerektirir. Bütün malları kapsamaz: Tarım ürünleri tercihli düzenlemelere, kömür ve çelik ayrı çerçeveye tabidir. Türkiye, Temmuz 2026’daki Brüksel temaslarında bütünleşmiş otomotiv ve imalat zincirlerinin “Made with Europe” yaklaşımıyla tanınmasını önerdi. Bu, AB tarafından kabul edilmiş bir çerçeve değil, Türkiye’nin politika önerisiydi. Yerli içerik şartları, kamu alımları ve teşvikler sınır vergisi olmadan da ticareti yönlendirebilir.

Jeopolitik Türkiye’ye enerji, ödeme, talep ve lojistik kanallarından ulaşıyor. Orta Doğu’daki aksamalar, enerji ithal eden imalat ekonomisinin yakıt, navlun ve sigorta maliyetlerini yükseltebilir. Rusya’nın ithalattaki ağırlığı enerji fiyatı, ödeme altyapısı ve yaptırım uyumu riskini artırıyor. ABD ve AB’nin tarife ya da yerli içerik önlemleri otomotiv, çelik ve makine siparişlerini başka pazarlara yöneltebilir. Türkiye’nin konumu ve lojistik kapasitesi, yön değiştiren ticaret akışlarından pay almasını sağlayabilir; ancak yoğunluk ve mevzuata uyum riskleri bu avantajı aşındırabilir.

Türkiye’nin rekabet gücü; imalat kabiliyetine, gümrük ve standartlar konusundaki uzmanlığına, çok modlu lojistik altyapısına ve Avrupa, Orta Doğu ile Orta Asya’ya yakınlığına dayanıyor. Yapısal zayıflık ihracat eksikliği değil, ithal girdilere yüksek bağımlılık ve kalıcı mal ticareti açığıdır. Verimlilik, teknoloji içeriği, enerji kaynaklarının çeşitlendirilmesi, daha derin yerli tedarik zincirleri ve Avrupa pazarına öngörülebilir erişim kalıcı iyileşmenin temelidir.